Altın. Tik işaretleri. Kurdeleler. Yıldızlar. “Premium”. “Test edilmiş kalite”. “Ödüllü”.
Savaş kazanmış gibi görünen bir paket.
Sen de düşünüyorsun: Bu kadar çok kişi kontrol ettiyse, iyidir herhalde.
Bu madalyaların çoğunu kim verdi, biliyor musun? Firma kendi kendine.
Bir logo, ancak arkasındaki kurum kadar değerlidir. Ve birçoğunun arkasında kimse yok. Sadece altın gradyanlı bir grafiker.
Üç tür logo
Gerçekler.
Arkalarında bir kanun ya da bağımsız bir denetim var ve onları kötüye kullanan başını ciddi belaya sokar. Mesela yıldızlardan oluşan yeşil yaprak, yani AB organik logosu. “Bio” ve “Öko” AB’de korunan kelimeler. Onları herkes kullanamaz.
Yarı gerçekler.
Gerçek kuruluşlar, gerçek kurallar, ama aslında neyi test ettiklerini bilmen lazım. Bazı ödülleri, başvuran ürünlerin büyük kısmı alıyor. Neredeyse herkesin kazandığı ödül, ödül değildir. Katılım belgesidir.
Uydurmalar.
Bir daire, bir tik, “Kalite sözü”, “Saf doğa”, “Yöremize sevgiyle”. Denetçi yok. Kural yok. Kontrol yok. Sadece resmî bir daireymiş gibi davranan bir tasarım.
27 Eylül’den itibaren üçüncü türün işi zor
27 Eylül 2026’dan itibaren bütün AB’de şu geçerli: Sürdürülebilirlik logolarına ancak arkalarında bağımsız denetimli gerçek bir sertifikasyon sistemi varsa ya da onları bir kamu kurumu veriyorsa izin var. Kendi uydurdukları çevre logoları o zaman yasak. Tıpkı, sırf bir yerlere telafi olarak birkaç ağaç dikildi diye yazılan “iklim nötr” gibi.
Yani: Yıllarca serbestti. Artık değil. Ama o güne kadar basılan her şey yine de hâlâ rafta.
Bundan sonra denetçisi belli olmayan yeşil bir hayal ürünü logoyla karşılaşırsan, elinde eski zamanlardan kalma bir paket var demektir. Ya da riski göze alan bir firma.
Bedava kelimeler
“Yöresel”
Korunan bir terim değil. Yöreselin ne kadar uzağa kadar sayılacağını kimse belirlemiyor. Yöre bir köy de olabilir, Avrupa’nın yarısı da.
“Premium”, “Gurme”, “Usta kalitesi”
Herkes yazabilir. Biraz altın rengi boyadan başka hiçbir maliyetleri yok. Sen yine de parasını ödüyorsun.
“Test birincisi”
Kanıtlanmak zorunda. Bir test sonucuyla reklam yapan, testi kimin ve ne zaman yaptığını belirtmek zorunda. Orada kaynaksız sadece “Test birincisi” yazıyorsa, kaynağı sana neden göstermek istemediklerini kendine sor.
Bir logoyu on saniyede böyle kontrol edersin
- Kim vermiş? Üstünde araştırabileceğin bir isim var mı? İsim yok, denetçi yok, logo yok. Nokta.
- Bir numara var mı? Gerçek organik ürün, kontrol kuruluşunun kod numarasını taşır; Almanya’da mesela “DE-ÖKO-” ve ardından bir sayı. O yoksa, yaprak sadece bir yapraktır.
- Tam olarak ne kontrol ediliyor? Ambalaj için verilen bir logo içerik hakkında hiçbir şey söylemez. Tarım için verilen bir logo da şeker hakkında. Her logo sadece tek bir şeyi kontrol eder. Asla her şeyi değil.
- Pakette kaç madalya var? Bir pakete ne kadar çok ödül yapıştırılmışsa ben o kadar şüpheleniyorum. İyi gıdanın madalya vitrinine ihtiyacı yok. Çiftçinin patatesinde tek bir logo bile yok. Yine de altın kenarlı her şeyden daha dürüst.
Benden
Parlak madalyalardan etkilenmeyi bıraktım. Bugün her logoda tek bir şey soruyorum: Burada aslında kim kimi denetliyor? Cevap “firma kendi kendini” ise, paket rafa geri döner.
Hem de hışımla.
Bana inanma. Git oku.
(AB) 2024/825 sayılı Direktif (“EmpCo”), Almanya Haksız Rekabete Karşı Kanunu’na (UWG) aktarıldı, 27 Eylül 2026’dan itibaren geçerli: sürdürülebilirlik logoları yalnızca sertifikasyon sistemiyle ya da devlet eliyle, genel çevre beyanlarının ve telafi yoluyla iklim nötrlüğü iddiasının yasaklanması · Organik üretim hakkında (AB) 2018/848 sayılı Tüzük: AB organik logosu ve “Bio” ile “Öko” terimlerinin korunması · Test sonuçlarıyla reklama ilişkin içtihat: kaynak belirtilmek zorunda